پرفروش ترين محصولات هفته

جشن اسفندگان روز عشق ایرانیان

اما آیا نام جشن ملی اسفندگان (سپندارمذگان) روز گرامیداشت عشق، زمین و زن به گوشتان خورده است؟
اجازه بدهید در ابتدای این نوشتار بگویم که نه تنها به هیچ روی باارزشهای فرهنگ غربی و سایر ملل مخالف نیستیم، برعکس بر این باورم که فرهنگهمه ی ملتها ارزش هایی دارد که شایسته ستایشاند و قطعا فرهنگ کشورهای غربیو حتی عربی هم از این گونه اند. اما این هرگز به این معنا نیست که ما بهارزشهای فرهنگی خودمان پشت پا بزنیم و نابخردانه شیفتهی فرهنگ دیگران شویم.

چندسالی است حوالی ۲۵ بهمن ماه (۱۴ فوریه) که می شود هیاهو و هیجان را درخیابان ها و شهر می بینیم. مغازه های اجناس کادوئی لوکس و فانتزی غلغله میشود. همه جا اسم ولنتاین و کادوی روز عشق به گوش می خورد. دیگر از هر کسیکه در مورد ولنتاین سوال کنی می داند که “در سده سوم میلادی که مطابقمی‌شود با اوایل شاهنشاهی ساسانی در ایران، در روم باستان فرمانروایی بودهاست بنام کلودیوس دوم. کلودیوس عقاید عجیبی داشته است از جمله اینکهسربازی خوب خواهد جنگید که مجرد باشد. از این رو ازدواج را برای سربازانامپراتوری روم قدغن می‌کند.
کلودیوس به قدری بی‌رحم وفرمانش بهاندازه‌ای قاطع بود که هیچ کس جرات کمک به ازدواج سربازان را نداشت. اماکشیشی به نام والنتیوس (والنتاین)، مخفیانه عقد سربازان رومی را با دخترانمحبوبشان جاری می‌کرد. کلودیوس دوم از این جریان خبردار می‌شود و دستورمی‌دهد که والنتاین را به زندان بیندازند. والنتاین در زندان عاشق دخترزندانبان می‌شود. سرانجام کشیش به جرم جاری کردن عقد عشاق، با قلبی عاشقاعدام می‌شود. روزی که قرار بود والنتاین کشته شود نامه ای برای تشکر ازدختر زندانبان نوشت که با جمله “Love from your valentine” خاتمه یافت.
در سال ۴۹۶ بعد از میلاد، پاپ جلاسیوس ۱۴ فوریه را به افتخار او روز ولنتاین نامید
.
بنابراین او را به عنوان فدایی و شهید راه عشق می‌دانند و از آن زمان نهاد و نمادی می‌شود برای عشق!” (۱)
دیگرکمتر کسى است که اگر به دنبال بهانه اى براى ابراز عشق و علاقه به کسى مىگردد؛ در این روز، با تهیه هدایا و کارت پستال هاى مخصوص این روز کهکاملاً رنگ و بوى سرزمین و فرهنگ اصلى شان را دارند، خود را به قافلهعاشقان روز ولنتاین، این رسم آشناى بیگانه نرساند.

چند صباحى است کهدر این دیار با وجود داشتن روز عشق ایرانى با پشتوانه اى بسیار غنى تر وکهن تر از ولنتاین، براى ابراز عشق خود، رسمى از بیگانگان به عاریت گرفته شده است. گسترش مراسمى از این قبیل که چندان سنخیتى با فرهنگ جامعه ماندارد و همچون دیگر رسم ها و مدهاى وارداتى، اغلب مردم (گاها حتی بدوناطلاع از ریشه و فلسفه آن،) تنها اجراکننده محض آن هستند، به عنوان یکمسأله اجتماعى – فرهنگى مطرح است. البته این مسأله تنها خاص ولنتاین نیستو به قول معروف «تا بوده همین بوده!».

شاید کمتر ایرانى از وجود روز عشق در ایرانباستان و برگزارى جشنى براى بزرگداشت این موهبت، آن هم نه با قدمت سه قرنپیش از میلاد رومیان، بلکه از بیست قرن پیش از میلاد! اطلاع داشته باشد؛شاید کمتر ایرانى بداند روز اسفند از ماه اسفند (پنجم اسفندماه) با نام«اسفندگان» یا «سپندارمذگان»، روز عشق ایرانیان است.(۲) یعنى چند روز بعداز روز ولنتاین و زمانى که شهر پس از پشت سر گذاشتن چندین روز متفاوت،تقریباً به روال عادى برگشته است و مردم، بى خبر و بى تفاوت، فارغ از تب وتاب روز عشق فرنگى! آن را عادى تر از روزهاى دیگر سپرى مى کنند. نه دیگراز هدایاى مخصوص ابراز عشق و محبت خبر است و نه تکاپوى مردم براى ابرازعشق مهرورزی و برگزاری جشن. غافل از اینکه این روزها، همان روزى است کهاحساس نیاز به آن و جایش خالى اش، آنها را سخت مجذوب جشن سایر فرهنگ هانموده است.

در ایران باستان علاوه بر اینکه ماه ها اسم داشتند، هریکاز روزهای ماه نیز یک نام داشتند. بعنوان مثال روز اول “روز اهورا مزدا”،روز دوم، روز بهمن (سلامت، اندیشه) که نخستین صفت خداوند است و … و روزپنجم “سپندار مذ” بوده است.
واژه ی فارسی «اسفند» یا «سپندارمذ»، از واژه ی پهلوی «سپندارمد» و اوستایی «سپَ نتَ ه آرمَ ئیتی»، برگرفته شده است.
پنجمینروز اسفند (اسفند روز در ماه اسفند) در گاهشمار (تقویم) ایرانی، “اسفندگان” (=اسپندار مذگان  / اسفندارمذگان / اسفندارگان / سپندارگان /اسپندگان / اسفندگان) جشن زمین و گرامی داشت عشق است که هر دو در کنار هممعنا پیدا می کردند. سپندار مذ لقب ملی زمین است. یعنی گستراننده، مقدس،فروتن. زمین نماد عشق است چون با فروتنی، تواضع و گذشت به همه عشق میورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را چون مادری در دامان پرمهر خود امان می دهد. به همین دلیل در فرهنگ باستان اسپندار مذگان رابعنوان نماد عشق می پنداشتند.
در هر ماه، یک بار، نام روز و ماه یکی میشده است که در همان روز که نامش با نام ماه مقارن می شد، جشنی ترتیب میدادند متناسب با نام آن روز و ماه. مثلا شانزدهمین روز هر ماه مهر نامداشت و که در ماه مهر، “مهرگان” لقب می گرفت. همین طور روز پنجم هر ماهسپندار مذ یا اسفندار مذ نام داشت که در ماه دوازدهم سال که آن هم اسفندارمذ نام داشت، جشنی با همین عنوان می گرفتند.
(۳)
بهعلت اهمیت زمین و زن، روز پنجم هر ماه موسوم است به اسفندارمذ، آخرین ماهسال نیز به همین نام است که از ویژگی باروری و زایندگی زمین سرچشمه گرفتهاست. ایرانیان روز اسفندارمذ از ماه اسفند را جشنی به نام اسفندگان میگرفتند. یا به قولی جشن زن می گرفتند. و این است که ابوریحان بیرونی درهزار سال پیش در این باره می گوید: «اسفندارمذ فرشته ی موکل بر زمین است ونیز بر زن های عفیف رستگار و شوهردوست و خیرخواه … در زمان گذشته اینماه بویژه این روز عید زنان بوده است و در این عید مردان به زنان بخشش مینمودند و هنوز این رسم در اصفهان و دیگر شهرهای پهله (شهرهای ناحیه ی مرکزو غرب ایران) باقی مانده است.» (۴)
در جای دیگر آورده است که در اینروز زنان بر تخت پادشاهی می نشستند و فرمان می راندند، همه ی کارها نیز بهدست مردان و پسران انجام می گرفت.
این جشن همراه با آداب رسوم وتشریفاتی ویژه برگزار می شد. نخستین جشنی که در این روز برگزار می شد جشن«مردگیران» یا «مژگیران» بوده است، به این معنا که زنان از مردان خود هدیهای می گرفته اند. این جشن ویژه ی زنان و به مناسبت تجلیل و بزرگداشت ازآنان برگزار می شود.
جشن اسفندگان، یادمانی بسیار کهن از اسطوره هایزایش و باروری است. با توجه به منابع موجود دانسته می شود که اسفندگان درایران باستان، نه روز زن به مفهوم مطلق و امروزی آن، بلکه روز گرامیداشتزمین بارور و همتای انسانی آن یعنی بانوان بوده است. به عبارت دیگر منظوراز زن، همسر است و نه جنسیت آن.
ابوریحان بیرونی نیز در نقل آیین هایجشن، از زن به عنوان همسر یاد می کند و جنسیت زن را در نظر ندارد. آیینهایی نیز که امروزه در بسیاری از نقاط دور و نزدیک میهن برگزار می شود،همگی در پیوند با روابط عاطفی و مهر آمیز همسران است و ارتباطی با جنسیتزنانه ندارد.
منابع موجود نشان می دهد که جشن اسفندگان، مانندبسیاری از دیگر جشن ها و آیین های ایرانی در انحصار هیچیک از اقوام یاادیان ایرانی نیست و به تمامی از پدیده های طبیعت و روابط انسانی برگرفتهشده و متعلق به همگی مردمان ایرانی با هر گرایش قومی یا دینی است.
اینجشن هنوز هم با نام «اسفندی» در بسیاری از نواحی مرکزی ایران، همچوناقلید، کاشان و محلات برگزار می شود و زنان در این روز، برای خوشنودیایزدبانوی پشتیبان باروری خود، آشی نیز می پزند که بنام همین جشن، «آشاسفندی» نامیده می شود. این آیین در روستاهای پیرامون کاشان، همچون «نَ شَلج»، «اِستَ رک» و «نیاسر»، در نخستین روز اسفندماه برگزار می شود.
اطلاعداشتن از فرهنگ های سایر ملل بسیار عالی و والاست ولی نشناختن فرهنگ خود ومرعوب شدن در برابر فرهنگ های دیگر کاری ناپسند و نابجاست. در واقع ما نمیخواهیم همچون عربستان (ممنوعیت فروش گل رز در عربستان در آستانه روز ولنتاین عصر ایران / ۲۴ بهمن ۸۶) و یا کویت (مخالفت با برگزاری جشن های روز ولنتاین در کویتعصر ایران / ۲۵ بهمن ۸۶) به مقابله مستقیم برویم، بلکه از طریق آشنایی بافرهنگ ملی والای خودمان و شناساندن و معرفی آن، جلوی هجمه نادرست فرهنگیرا بگیریم.

ملت ایران از جمله ملت هایی است کهزندگی اش با جشن و شادمانی پیوند فراوانی داشته است، به مناسبت هایگوناگون جشن می گرفتند و با سرور و شادمانی روزگار می گذرانده اند. اینجشن ها نشان دهنده فرهنگ، نحوه زندگی، خلق و خوی، فلسفه حیات و کلا جهانبینی ایرانیان باستان است. از آنجایی که ما با فرهنگ باستانی خودناآشناییم، شکوه و زیبایی این فرهنگ با ما بیگانه شده است. چه بهتر استخودمان و مسئولان با مطرح نمودن این جشن ها و بیان فلسفه آنها، به گونه ایدرست از فرهنگ مان حفاظت، و جلوی هجوم فرهنگی سایر فرهنگ های ناآشنا رابگیرند. در حالی که ما خود فرهنگ قوی و پر باری داریم.

منابع:
۱٫ سایت پژوهش های ایرانی
۲٫ پایگاه پژوهشی آریابوم
۳٫ خبرگزاری میراث فرهنگی
۴٫ یتااهو، سایت اطلاع رسانی زرتشتیان
۵٫ سایت سپندارمذگان
۶٫ سایت آتشکده
۷٫روزنامه ایران، شماره ۳۳۹۳، ۸۴/۱۱/۲۴
۸٫ روزنامه اعتماد، شماره ۱۳۳۲، ۸۵/۱۱/۲۶ و شماره ۱۳۴۶، ۸۵/۱۲/۱۳
۹٫ روزنامه اعتماد ملی، شماره ۳۰۳، ۸۵/۱۱/۲۸
۱۰٫ روزنامه کارگزاران ۳۰ بهمن ۸۵
۱۱٫ سایت تحلیلی خبری عصر ایران
۱۲٫ سایت آفتاب
۱۳٫ سایت زنده رود / بخش فرهنگ و ادب

آخرین ارسالهای انجمن